Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
Թեև Հայաստանում թռչունների գլխաքանակն ավելացել , սակայն Zarkerak.am-ին Էկոնոմիկայի նախարարությունից հայտնեցին, որ թռչնամսի արտադրության ոլորտում ինքնաբավության աստիճանը համեմատաբար ցածր է և հաշվի առնելով, որ սա պարենային անվտանգությանն առնչվող խնդիր է, ինչպես տավարաբուծության, խոզաբուծության, այնպես էլ թռչնաբուծության ոլորտներում ներդրումային խոշոր ծրագրեր կան, որոնցով փորձ է արվում նաև զարգացնել «բրոյլեր» տեսակի թռչնամսի արտադրությունը:
Zarkerak.am-ը զրուցել է «Հայաստանի թռչնաբույծների միություն» ՀԿ-ի նախագահ Սերգեյ Ստեփանյանի հետ՝ քննարկելով թե ոլորտի ներկա վիճակը, թե արձանագրվող ցուցանիշները, և թե առավել ինքնաբավ լինելու հնարավորությունները:
Սերգեյ Ստեփանյան
Թռչնամսի շուկայի ներկան
«Թռչնաբուծության ոլորտը վերջին տարիներին կայուն, դինամիկ աճ է ցուցաբերում՝ այդ թվում տեղական թռչնամսի արտադրությունը: Նախորդ 10 տարիներին տարեկան միջին աճը կազմել է 8.5%, ի դեպ սա ԵԱՏՄ արդյունաբերական թռչնաբուծության լավագույն ցուցանիշներից է»,- հայտնեց Սերգեյ Ստեփանյանը:
«Եթե 2023թ-ին մսի շուկայի պահանջարկի 31 տոկոսն էր տեղական թարմ թռչնամիսը, ապա 2024թ շուկայի պահանջարկի 38 տոկոսը տեղական արտադրանքն է, այսինքն՝ 44 հազար տոննայից 16,8 հազար տոննայի սպառումը տեղական թռչնամսինն է: Հանրապետությունում օրական միջինում սպառվող 120-125 տոննա թռչնամսի 45-47 տոննան տեղական թարմ միսն է, որի 92%-ը՝ թարմ-պաղեցվածը»:
Սերգեյ Ստեփանյանի խոսքով, ներկայումս Հայաստանում թարմ թռչնամսի պահանջարկը ապահովում են մասնագիտացված 10 ընկերություններ՝ չհաշված մանր գյուղացիական ֆերմերային տնտեսությունները: Իսկ Հայաստան թռչնամիս հասնում է հիմնականում ՌԴ-ից, Ուկրաինայից, Բրազիլիայից, ԱՄՆ-ից, Վրաստանից:
Տեղականից լավը չկա՞
«Ներկրվող թռչնամիսն իր որակական հատկանիշներով, պահպանման ժամկետով, անվտանգության ցուցանիշներով և մեծաքանակ արտադրական սառցաջրով անհամեմատելի է տեղական թարմ-պաղեցված թռչնամսի հետ»:
Ներկա գնաճի պայմաններում, Սերգեյ Ստեփանյանի խոսքով, հայ արտադրողը փորձում է մրցակցային մնալ ներկրվածի հանդեպ՝ բարելավելով արտադրանքի որակական հատկանիշները, քանի որ գնային առումով ներկրվածն առավել մատչելի է. «Թռչնամիս արտադրող ընկերությունները իրենց ռազմավարությունն ուղղում են բարձր որակի և անվտանգ սննդի ապահովմանը: Թռչնամիս արտադրող գրեթե բոլոր ընկերությունները օգտվելով պետական աջակցությամբ ծրագրերից՝ նոր տեխնոլոգիաներով են վերազինել սպանդանոցները՝ մասնավորապես սպանդի վերջնագծում օդակաթիլային եղանակով պաղեցման և վերջնական ախտահանման հոսքագծով»:
Ստեփանյանը վստահեցրեց, որ թռչնամսի խոշոր արտադրողների մոտ ներդրվել և գործում է սննդամթերքի որակի և անվտանգության, ռիսկերի կառավարման կրիտիկական կետերի վերահսկման միջազգայնորեն ճանաչված համակարգ:
Ինչու՞ է թանկ տեղական թռչնամիսը
«Ապրանքային թռչնամսի գնագոյացումը սերտորեն կապված է ինքնարժեքի երկու կարևոր և հիմնական բաղադրիչներից՝ համակցված կերի և 1 օրական մատղաշի՝ բրոյլերի կամ ինկուբացիոն ձվի ձեռք բերման արժեքներից, որոնք համապատասխանաբար կազմում են ինքնարժեքի 50-55%-ը և 18- 20%-ը: Պահանջվող հատիկային կերերի և լրակերերի 90%-ը և 1 օրական մատղաշի 55-60% ձեռք են բերվում արտերկրից, որոնց արժեքները և լոգիստիկ ծախսերը տարեցտարի աճում են»:
Մինչդեռ ըստ Սերգեյ Ստեփանյանի, եթե այս բաղադրիչներից առնվազն 25-30%-ը տեղում ձեռք բերվեր, հնարավորություն կլիներ գնային առումով մրցակցել նաև երրորդ երկրներից ներկրվող խորը սառեցված թռչնամսի հետ:
Սակայն մասնագետն ընդգծեց, որ օրինակ 2024-ին և 2025-ին առաջին հինգ ամիսներին տեղական թռչնամսի իրացման միջին գինն ամենացածրն էր՝ նախորդ երեք տարիների համեմատությամբ.«Վիճակագրությունը նաև վկայում է, որ նախորդ տարի սննդամթերքի շուկայում ապրանքների ամբողջ տեսականուց ամենացածր, կամ աննշան գնաճն ունեցել է թռչնամթերքը՝ տեղական թռչնամիսը և պարենային ձուն, վերջինիս գնանկումը՝ նույնիսկ ինքնարժեքից ցածր՝ այս տարվա ամռան ամիսներին պայմանավորված է գերարտադրությամբ»:
Սերգեյ Ստեփանյանի խոսքով՝ հետևապես տեղական արտադրողներն իրենց ռազմավարության հիմքում առաջնահերթ դնում են արտադրողականության բարձրացումը և դրան զուգահեռ որակի բարելավումը, այլ ոչ թե համատարած գնաճին արագ արձագանքելը, որքան էլ այն լուրջ մարտահրավեր լինի.«Շուկայում երկարաժամկետ և մշտական ուսումնասիրությունները վկայում են, որ ի տարբերություն այլ սննդամթերքների, թռչնամսի պահանջարկը միջինում ճկուն է նրա գնի փոփոխության նկատմամբ»:
Ինչպես դառնալ ինքնաբավ
ՀԿ նախագահի դիտարկմամբ, տեսականորեն կան շանսեր, որոնք կարող են հանգեցնել առավել ինքնաբավ դառնալուն: Օրինակ՝ կառավարության Գյուղատնտեսության զարգացման հեռանկարային ծրագրով նախատեսված է մինչև 2030-ի տեղական թռչնամսի ծավալները հասցնել 30 հազար տոննայի.«Ծրագրի հիմքում նախատեսվում է մասնագիտացված տնտեսություններում առկա չգործող արտադրական կարողությունների արագ շահագործում և արտադրական ցիկլում ընդգրկում, որը ենթադրում է տարեկան արտադրանքի աճ՝ 20%-ով»:
Ըստ նրա, ոլորտում հայ արտադրողի դիրքերը բարելավելու համար նախ պետք են շուկայի կարգավորման գործուն միջոցներ, իսկ հրատապ քայլերը, որոնք պահանջում է ոլորտը հետևյալն են՝
«Թռչնամսի շուկայում հավասար մրցակցային պայմաններ ներկրողների և տեղական արտադրողների միջև , ներկրվող թռչնամսի անվտանգությանը վերաբերվող չափորոշիչների պարտադիր և պրոֆեսիոնալ վերահսկում սահմանին և շրջանառության ամբողջ ընթացքում, թռչնամսի վերամշակման և փաթեթավորման հավաստագրերի տրամադրում իրական շահառուներին՝ հատկապես ԱՁ-ներին, որոնք պետք է պարտադիր գրանցված լինեն սննդի արտադրությամբ և վերամշակմամբ զբաղվող իրավաբանական անձանց պետական շտեմարանում, որն էապես կօգնի սառեցված թռչնամիսը հետ բերելու և թարմի տակ վաճառելու արատավոր պրակտիկայի վերացմանը՝ դիտելով այն քրեորեն հետապնդելի արարք»:
Ստեփանյանի խոսքով, նաև առաջարկել են Էկոնոմիկայի նախարարության կողմից քվոտաների հատկացման գործիքակազմի կիրառման պարզեցում, քվոտաների բաշխման կամ վերանայման ժամանակ տեղական արտադրողների մասնակցության ապահովում:
