Հայաստանում վերջին տարիների ամենաքննարկվող թեման խաղաղության գործընթացն է։ Պատերազմից հետո ձևավորված նոր իրողությունները ստիպեցին երկրի ղեկավարությանը ընտրել ոչ թե հուզական, այլ պետականամետ հաշվարկներով պայմանավորված ուղի։ Նիկոլ Փաշինյանն ընտրեց պատերազմից դեպի խաղաղություն տանող, երբեմն ցավոտ, բայց ռազմավարական ճանապարհը։
Պատերազմից հետո Հայաստանը կանգնեց մի իրականության առաջ, որտեղ այլևս անհնար էր առաջնորդվել ուժային քաղաքականությամբ։ Անվտանգային համակարգը փլուզված էր, դաշնակիցների վստահությունը՝ կասկածի տակ։ Այս պայմաններում խաղաղությունը դարձավ ոչ թե գաղափարական ընտրություն, այլ գոյատևման միջոց։
Փաշինյանի մոտեցումն այն է, որ պետության առաջնային խնդիրն այսօր ոչ թե վրեժի կամ ռևանշի ճանապարհն է, այլ կայունության կառուցումը։ Նա փորձում է Հայաստանի քաղաքականությունը տեղափոխել ուժային հակադրություններից դեպի իրավական և դիվանագիտական հարթություն՝ փոքր պետության համար առավել իրատեսական դաշտ։
Աշխարհաքաղաքական իրավիճակը ևս փոխվել է։ Ռուսաստանը, որը տարիներ շարունակ համարվել է Հայաստանի անվտանգության հենարան, այլևս չի գործում այդպես։ Արևմուտքը, թեև աջակցում է, բայց չի առաջարկում պաշտպանական մեծ հովանոց։ Այս ամենի ֆոնին Հայաստանը ստիպված է լինում գործել ինքնուրույն՝ սեփական պետական պատասխանատվության գիտակցությամբ։
Այստեղ է, որ Փաշինյանի քաղաքականությունը ձևակերպում է իր հիմնական սկզբունքը՝ Հայաստանի անվտանգությունը պետք է կառուցվի ոչ թե դաշնակցային կախվածությունների, այլ սեփական ուժերի և ինստիտուտների վրա։
Խաղաղության գործընթացը Հայաստանում, սակայն, չի ընկալվում միանշանակ։ Մի մասը համոզված է, որ խաղաղությունը որոշակի զիջումների գնով պետք է ձեռք բերվի, քանի որ այլ ելք չկա։ Մյուս մասը դա տեսնում է որպես պարտվողականություն։ Այս բևեռացումը վերածվել է ոչ միայն քաղաքական պայքարի, այլև հասարակական ընկալումների բաժանարար գծի։
Փաշինյանի թիմը փորձում է պահպանել լեգիտիմությունը հենց ժողովրդավարական մեխանիզմների միջոցով՝ ընդգծելով, որ միայն ազատ ու ինքնուրույն որոշումներ ընդունող հասարակությունը կարող է խաղաղություն հաստատել։ Իսկ Փաշինյանի ընդդիմախոսները համոզված են, որ այս քաղաքականությունը վտանգավոր է և կարող է հանգեցնել պետական ինքնիշխանության աստիճանական կորստի։ Նրանք խաղաղության օրակարգը հաճախ դիտարկում են որպես պարտադրանք՝ ոչ թե կամավոր ընտրություն։ Ընդդիմադիր դաշտում գերիշխում է այն ընկալումը, որ իշխանությունը, խոսելով խաղաղության մասին, իրականում փորձում է արդարացնել անցյալ պարտությունները և վերաձևել ազգային նպատակները։
Խաղաղության գործընթացը Հայաստանի համար միայն արտաքին քաղաքական խնդիր չէ։ Դա պետական ինքնության վերաիմաստավորման փուլ է։ Փաշինյանի քաղաքականությունը, իր բոլոր հակասություններով հանդերձ, մի նպատակ ունի՝ փակել այն դարաշրջանը, որտեղ պատերազմը համարվում էր ազգային գաղափարախոսության մաս։
Խաղաղությունը գուցե դժվար ճանապարհ է, բայց այն միակ ուղին է, որը կարող է ապահովել Հայաստանի պետականության շարունակականությունն ու ինքնիշխանությունը։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
