Հարավային Կովկասը մտնում է ռուսական ճնշման ավելի բացահայտ փուլ։ Եթե նախկինում Կրեմլը Հայաստանին իր ազդեցության գոտում պահելու համար օգտագործում էր տնտեսական կախվածությունը, քաղաքական միջնորդներին, տեղեկատվական ազդեցությունն ու դիվանագիտական ճնշումները, այսօր այդ գործիքակազմին ավելի բացահայտորեն միանում է սպառնալիքի լեզուն։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունից հետո, որ Մոսկվայի հետ հարաբերություններն այլևս երբեք չեն լինելու նախկինի պես, Ռուսաստանի արձագանքը երկար սպասել չտվեց։ Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի փոխնախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Իրանի պետական հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում հայտարարեց, որ Հայաստանը կարող է վերածվել «նոր Ուկրաինայի»։
Սա պարզապես կոշտ ձևակերպում չէ։ Այն քաղաքական շանտաժ է՝ եթե Հայաստանը խորացնում է հարաբերությունները Արևմուտքի հետ և դուրս է գալիս Ռուսաստանի նախկին ազդեցության շրջանակից, ապա դրա հետևանքները կարող են լինել ծանր։
Մոսկվայի մոտեցման խնդրահարույց կողմն այն է, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես ինքնիշխան պետության որոշում, այլ որպես Ռուսաստանի անվտանգության համար հնարավոր սպառնալիք։
Ստացվում է, որ Հայաստանը կարող է հարաբերություններ զարգացնել միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ այդ հարաբերությունները չեն հակասում Մոսկվայի պատկերացումներին։
Հենց այս համատեքստում է «նոր Ուկրաինա» ձևակերպումը դառնում քաղաքական ճնշման գործիք։ Այն հիշեցնում է ոչ թե գործընկերոջ հետ քննարկման, այլ նախազգուշացման մասին՝ չգնալ այն ճանապարհով, որը Ռուսաստանը համարում է անընդունելի։
Փաշինյանի այսօրվա արձագանքը, սակայն, այս տրամաբանությանն ուղղված հակադարձում էր։ Նա նշել է, որ նույն սկզբունքով կարելի է ցանկացած երկրի հասցեին նմանատիպ ձևակերպում օգտագործել՝ օրինակ ասելով, որ Հայաստանը չպետք է վերածվի «նոր Ռուսաստանի»՝ նկատի ունենալով Ռուսաստանում տեղի ունեցող պայթյունները։
Փաշինյանի գնահատմամբ՝ նման համեմատությունները ճիշտ մոտեցում չեն։ Հայաստանի ապագան, նրա խոսքով, որևէ այլ պետության կրկնությունը չէ, այլ ինքնիշխանության ամրապնդումը։
Եվ հենց այստեղ է հարցի առանցքը։
Հայաստանը չպետք է դառնա ո՛չ «նոր Ուկրաինա», ո՛չ «նոր Ռուսաստան»։ Հայաստանը պետք է մնա Հայաստան՝ իր շահերով, իր անվտանգային հաշվարկներով և արտաքին քաղաքական ուղղությունն ինքնուրույն որոշելու իրավունքով։
Ռուսաստանի այսօրվա հռետորաբանությունն, այս իմաստով, նաև ցույց է տալիս, թե որքան է փոխվել տարածաշրջանում նրա նախկին ազդեցության մեխանիզմը։ Երբ նախկին լծակները բավարար չեն լինում, դրանց փոխարինում է վախի գործոնը՝ «եթե հեռանաս, հետևանքներ կունենաս» տրամաբանությունը։
Սակայն Հայաստանի համար սա պետք է լինի ոչ թե արտաքին քաղաքականությունը սահմանափակելու, այլ սեփական պետական շահը ավելի հստակ ձևակերպելու պատճառ։
Հայաստանը կարող է պահպանել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, բայց այդ հարաբերությունները չեն կարող վերածվել Հայաստանի արտաքին քաղաքական որոշումների նկատմամբ վերահսկողության։ Երևանը իրավունք ունի միաժամանակ զարգացնելու կապերը Եվրամիության, ԱՄՆ-ի, Իրանի և այլ գործընկերների հետ՝ առաջնորդվելով սեփական պետական շահերով։
Ի վերջո, ինքնիշխանության իրական չափանիշը հենց սա է՝ պետությունը ինքն է որոշում՝ ում հետ ինչ հարաբերություններ ունենալ։
Մեդվեդևի «նոր Ուկրաինա» ձևակերպումը, հետևաբար, ավելի շատ Ռուսաստանի ներկայիս քաղաքական մտահոգությունների մասին է խոսում, քան Հայաստանի ապագայի։
Երբ գործընկերոջը համոզելու փոխարեն նրան սկսում են զգուշացնել հնարավոր պատժի կամ աղետի մասին, դա արդեն ազդեցությունը պահպանելու պայքարի անճար լեզու է։
Իսկ Հայաստանի պատասխանը դրան պետք է լինի պարզ՝ ոչ թե որևէ մեկի «նոր տարբերակը» դառնալը, այլ սեփական պետության ինքնիշխանությունն ավելի ամուր դարձնելը։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
