Հայաստանում վերջին օրերին Սամվել Կարապետյանի շուրջ քաղաքական համախմբմանը միացել են նաև մի քանի այսպես կոչված մտավորականներ։ Եվ այստեղ հարց է առաջանում՝ իսկ ի՞նչ է այսօր նշանակում «մտավորական» Հայաստանում։
Արդյո՞ք բավական է լինել դերասան, նկարահանվել հայկական էժանագին սերիալներում, հաճախ հայտնվել հեռուստատեսային կամ ռադիոեթերներում, տարբեր հաղորդումներում խոսել ամեն ինչից ու ոչնչից, որպեսզի քեզ մտավորական հռչակեն։ Ցավոք, մեր իրականության մեջ այդ բառը սկսել է կորցնել իր իրական արժեքը։
Մտավորականը պարզապես հայտնի դեմք չէ։ Մտավորականը հասարակական հեղինակություն է, մտածող մարդ, արժեքների կրող, մեկը, որի խոսքը կշիռ ունի ոչ թե իր ճանաչվածության, այլ իր գիտելիքի, սկզբունքների, ստեղծած մշակույթի և հասարակության հանդեպ պատասխանատվության շնորհիվ։
Իմ համոզմամբ՝ հայ մտավորականության վերջին մեծ սերնդի ներկայացուցիչներից էին Մհեր Մկրտչյանը, Սոս Սարգսյանը, Հրանտ Մաթևոսյանը և նրանց մակարդակի մյուս գործիչները։ Նրանք պարզապես արվեստագետներ չէին։ Նրանք ազգային մտածողության, արժանապատվության, մշակույթի և մարդկային բարձր չափանիշների կրողներ էին։
Նրանց հեղինակությունը չէր կառուցվում սոցիալական ցանցերի դիտումների, հեռուստաեթերների հաճախականության կամ քաղաքական որևէ գործչի կողքին լուսանկարվելու միջոցով։
Իսկ այսօր ի՞նչ ենք տեսնում։ Որոշ մարդիկ, որոնց հանրային ճանաչելիությունը հիմնականում սահմանափակվում է էկրանով, հանկարծ իրենց իրավունք են վերապահում հանդես գալու ազգային ճակատագրի, պետականության ու քաղաքական ապագայի մասին՝ ներկայանալով որպես հասարակության խիղճ և մտավորականության ձայն։
Ավելին՝ երբ քաղաքական դաշտում հայտնվում է ազդեցիկ ֆինանսական ներուժ ունեցող գործիչ, այդ նույն մարդիկ շտապում են համախմբվել նրա շուրջը՝ իրենց ներկայությամբ փորձելով նրան հաղորդել հասարակական հեղինակություն և մտավորական լեգիտիմություն։
Սա արդեն պարզապես քաղաքական նախասիրության հարց չէ։ Սա հասարակական հեղինակության առևտրայնացման վտանգավոր երևույթ է։
Ոչ ոք չի վիճարկում որևէ դերասանի, երգչի կամ արվեստագետի քաղաքական դիրքորոշում ունենալու իրավունքը։ Նրանք, ինչպես ցանկացած քաղաքացի, կարող են պաշտպանել իրենց նախընտրած քաղաքական ուժին։ Բայց քաղաքական նախընտրությունը դեռ մտավորականության վկայական չէ։
Եվ այստեղ ամենակարևոր հարցը հետևյալն է՝ այդ մարդիկ Սամվել Կարապետյանի շուրջ համախմբվել են գաղափարի՞, պետականության տեսլականի՞, մշակութային արժեքների՞, թե՞ պարզապես հերթական քաղաքական հովանավորի շուրջ։
Որովհետև մտավորականը պետք է լինի իշխանությունից ու փողից անկախ։ Նա պետք է կարողանա քննադատել բոլորին՝ անկախ նրանից, թե ով է իշխանության, ով է ֆինանսավորում քաղաքական գործընթացը և ում կողքին է կանգնած տվյալ պահին։
Եթե քո հանրային հեղինակությունը պատրաստ ես ծառայեցնել ցանկացած քաղաքական նախագծի, ապա գոնե մի՛ փորձիր դա ներկայացնել որպես ազգային մտավորականության համախմբում։
Հայաստանին այսօր իսկապես անհրաժեշտ են մտավորականներ։ Բայց ոչ նրանք, ովքեր հայտնվում են քաղաքական գործիչների կողքին՝ հերթական լուսանկարի կամ հրապարակային հայտարարության համար։ Մեզ պետք են մարդիկ, որոնց խոսքը կլսեն նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրանք ոչ մեկի կողքին կանգնած չեն։
Մհեր Մկրտչյանի, Սոս Սարգսյանի, Հրանտ Մաթևոսյանի սերունդը մտավորականության հեղինակությունը վաստակել էր իր կյանքով ու ստեղծագործությամբ։ Իսկ այսօրվա որոշ ինքնահռչակ մտավորականներ փորձում են այդ հեղինակությունը ձեռք բերել քաղաքական հավաքներին մասնակցելով։
Մտավորական լինելը մասնագիտություն չէ, որ կարողանաս հռչակել քեզ այդպիսին։ Դա պատասխանատվություն է, արժեհամակարգ և հեղինակություն։ Եվ ամենակարևորը՝ այդ կոչումը ոչ ոք չի կարող քեզ շնորհել, առավել ևս՝ քաղաքական օլիգարխի շուրջ հավաքվելով։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
