Երբ խոսում ենք Հայաստանի պետականության դեմ ուղղված հարվածների, բարձրաստիճան պաշտոնյաների սպանությունների և երկրի անվտանգության համակարգի ձախողումների մասին, կա մի հարց, որը տարիներ շարունակ այդպես էլ չի ստացել հասարակության համար համոզիչ քաղաքական պատասխան։ Ինչպե՞ս պատահեց, որ այդ տարիների անվտանգության համակարգի առանցքային պատասխանատուներից մեկը ոչ միայն չհեռացավ քաղաքականությունից, այլև հետագայում դարձավ Հայաստանի նախագահ։
Սերժ Սարգսյանը 1995-1996 թվականներին ղեկավարել է ՀՀ պետական անվտանգության վարչությունը, 1996-1999 թվականներին զբաղեցրել է ներքին գործերի և ազգային անվտանգության նախարարի պաշտոնը, իսկ 1999 թվականին կրկին ղեկավարել է ազգային անվտանգության նախարարությունը։ Այսինքն՝ նա եղել է երկրի անվտանգության համակարգի ամենաբարձր օղակներից մեկում այն ժամանակաշրջանում, երբ Հայաստանը ցնցվում էր ծանրագույն քաղաքական սպանություններից։
Այդ տարիներին սպանվեցին պետական և ուժային համակարգերի մի շարք առանցքային գործիչներ։ Իսկ 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկությունը, որի հետևանքով սպանվեցին Ազգային ժողովի նախագահ Կարեն Դեմիրճյանը, վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը և պետական այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, դարձավ Հայաստանի նորագույն պատմության ամենածանր ողբերգություններից մեկը։
Սերժ Սարգսյանի պաշտոնը նրան ինքնաբերաբար չի դարձնում այդ հանցագործությունների պատասխանատու կամ մասնակից։ Բայց հենց նրա զբաղեցրած պաշտոններն են առաջացնում քաղաքական պատասխանատվության հարցը։ Եթե երկրի անվտանգության համակարգը չէր կարողացել կանխել նման հարվածները, ապա ո՞վ պետք է պատասխան տար այդ ձախողումների համար։ Ո՞վ էր պարտավոր ապահովել պետական ղեկավարների անվտանգությունը, բացահայտել սպառնալիքները և թույլ չտալ, որ պետության բարձրագույն օրենսդիր մարմինը վերածվի ահաբեկության թիրախի։
Սակայն Հայաստանի քաղաքական իրականության մեջ տեղի ունեցավ մի բան, որը մինչ օրս լուրջ հարցեր է առաջացնում։ Այդ ծանրագույն իրադարձություններից հետո Սերժ Սարգսյանը ոչ միայն չվերացավ իշխանական համակարգից, այլև շարունակեց իր քաղաքական վերելքը՝ զբաղեցնելով ավելի բարձր պաշտոններ և ի վերջո դառնալով Հայաստանի նախագահ։
Սա է խնդրի քաղաքական առանցքը։ Ինչպե՞ս կարող էր անվտանգության համակարգի պատասխանատուներից մեկը նման ցնցումներից հետո շարունակել իր կարիերան՝ առանց հասարակության առաջ ամբողջական քաղաքական հաշվետվության։
Տարիներ շարունակ Հայաստանում իշխանության համար պայքարը հաճախ ներկայացվել է որպես պայքար այս կամ այն քաղաքական ուժի միջև։ Բայց պետության համար շատ ավելի կարևոր է մեկ այլ հարց՝ արդյո՞ք պետական պաշտոն զբաղեցնելը ենթադրում է միայն իշխանություն, թե՞ նաև պատասխանատվություն։ Եվ եթե երկրի անվտանգության համակարգը ձախողվում է ամենածանր պահին, արդյո՞ք այդ համակարգի ղեկավարները կարող են պարզապես շարունակել իրենց կարիերան՝ կարծես ոչինչ չի պատահել։
Հայաստանի հասարակությունն իրավունք ունի պահանջելու պատասխաններ։ Ոչ թե չապացուցված մեղադրանքներ, ոչ թե քաղաքական հաշվեհարդար, այլ փաստերի վրա հիմնված, ամբողջական և անկեղծ հաշվետվություն։
Որովհետև պետության իրական թշնամին միայն այն մարդը չէ, ով զենք է բարձրացնում նրա դեմ։ Պետության համար կործանարար է նաև անպատժելիության մթնոլորտը, երբ աղետների քաղաքական պատասխանատվությունը մնում է չպարզաբանված, իսկ իշխանական համակարգի ներկայացուցիչները շարունակում են բարձրանալ՝ առանց հանրությանը համոզիչ բացատրություններ տալու։
Եվ այսօր, երբ կրկին քննարկում ենք Հայաստանի պետականության, անվտանգության և քաղաքական պատասխանատվության հարցերը, պետք է հստակ արձանագրել՝ պետության նկատմամբ հավատը վերականգնելու համար անհրաժեշտ է ոչ միայն բացահայտել հանցագործությունները, այլև պատասխանել այն հարցին, թե ինչու դրանց հետևանքների համար քաղաքական պատասխանատվությունը հաճախ այդպես էլ չի կրում նրանցից մեկը, ով տվյալ պահին պարտավոր էր պաշտպանել պետությունը։
Սերժ Սարգսյանի քաղաքական վերելքի պատմությունը հենց այդ հարցն է վերադարձնում հանրային օրակարգ։ Եվ այդ հարցին պատասխանելը Հայաստանի հասարակության իրավունքն է։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
