Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
«Այնտեղ (Հայաստանում) կային նաև ցորեն ու գարի և ընդեղեն և կրատերների (կավե անոթ) մեջ գարուց պատրաստված գինի, որի երեսին լողում էին գարու հատիկներ: Եվ այն շատ թունդ էր, եթե ջուր չխառնեին, իսկ սովոր մարդու համար շատ ախորժելի ըմպելիք էր»,- Քսենոփոնն իր գրքում խոսում է հայկական գարեջրի մասին՝ Հունաստան, Աթենք մ.թ.ա 370-ականներ:
«Գարեջրի պատրաստման համար երեք բաղադրիչ կա, որ դարերով մնացել են նույնը՝ գարու ածիկ, գայլուկ, խմորիչ: Հարյուրավոր տարիներով գաերջրի պատրաստման եղանակը չի փոխվել՝ բաղկացած է մի քանի փուլերից: Սկզբում գարին կոտորակվում և թրմվում է, արդյունքում ստացվում է գարու համով, թույլ քաղցրությամբ հեղուկ՝ քաղցու: Այնուհետև քաղցուն դառնացվում է գայլուկ կոչվող բույսի միջոցով և վերջում խմորվում է խմորիչների շնորհիվ, որպեսզի ստացվի չանի՝ չֆիլտրված գարեջուր: Այս ողջ պրոցեսը տևում է ոչ պակաս, քան 21 օր»,- 2006թ-ից գարեջրի արտադրությամբ զբաղվող Վարդան Կարապետյանը պատմում է այս խմիչքի՝ միշտ ակտուալ և ժամանակով փորձված բաղադրության մասին՝ Հայաստան, Սևան, 2025 թվական:
Իսկ օգոստոսի 22-24-ը Երևանում գարեջրի օրեր են:
Zarkerak.am հարցումներ է ուղարկել ՊԵԿ և Էկոնոմիկայի նախարարություն՝ ոլորտի վերաբերյալ ընդհանուր ցուցանիշները ստանալու համար: Այսպիսով՝ ՀՀ ՊԵԿ հարկային մարմնի տեղեկատվական շտեմարանում օգոստոսին սկզբի դրությամբ գարեջրի արտադրության տնտեսական գործունեությամբ է զբաղվում 23 տնտեսվարող սուբյեկտ: 2025-ի հունվար-մայիսին(ամենաթարմ տվյալներն են) արտադրվել է 10.518,2 հազ լիտր գարեջուր, 2024-ի հունվար մայիսին այս ցուցանիշը եղել է 9 297.6, իսկ ամբողջ տարվա ընթացքում՝ 29 079.4:
Վերլուծություններ չկան սպառման ծավալների վերաբերյալ, բայց գարեջրագործ Վարդան Կարապետյանի դիտարկմամբ այն վերջին տարիներին աճել է.«Երբ շուրջ 20 տարի առաջ արտադրություն էինք հիմնում, ոլորտի համար բավականին դժվար էր, նախ՝ ժողովրդի գարեջուր օգտագործելու կուլտուրան էր ցածր, կարծում եմ այն ժամանակվա գարեջուրը նաև որակական խնդիիրներ ուներ: Հիմա արդեն ժամանակները փոխվում են, ժողովուրդն էլ ավելի շատ է սկսել օգտագործել, որակն էլ բարձրացել է»,- նշեց նա ու հավելեց, որ փորձը ցույց է տալիս տղամարդիկ սիրում են հենց դասական գարեջուր, իսկ կանայք՝ սևն ու ցորենինը: Թեև արտադրանքի 4 տեսակն էլ մտնում է դասական գարեջրեր են իր տեսակով»:
«Ընդհանուր առմամբ կարող եմ ասել, որ մեր արտադրանքի սպառման ծավալները ավելի մեծ են, քան մեր գործունեության սկզբից, տարին տարվա վրա 10-15 տոկոս աճ ենք ունեցել»:
«Բնականաբար, որքան սպառումը մեծանա, այնքան դինամիկ հնարավորություն կունենանք ավելացնել արտադրողականությունը, բայց կարևոր է արդյոք մենք այսօր ՀՀ-ում կարողանում ենք և հնարավորություն ունենք որակյալ պրոդուկտ տալու, ես ասում եմ՝ այո: Տեղական գարեջուրը միջազգային շուկայում միանշանակ մրցակցային է, թեև բաղադրիչները ամենուր նույնն են, բայց հնարավոր է առանձնահատկությունը մեր ջուրն է: Այո՛, կան համաշխարհային բրենդներ, հայտնի անուններ, բայց ես խորհուրդ կտամ հայ սպառողին նախընտրել հենց հայկականը, չի կարող շշալցված, պաստերիզացված գարեջուրը տեղի թարմ գարեջրից լավը լինել», - նկատեց գարեջրագործը:
Ընդգծեց, որ գարեջրի համար անհրաժեշտ հումքը բերվում է Չեխիայից, Գերմանիայից, Ֆրանսիայից. «Այդ առումով կան լայն հնարավորություններ և խոչընդոտներ չունենք»:
Հաշվի առնելով ոլորտի զարգացումը հնարավոր չէ՞ տեղական շուկայում նաև ապահովել բաղադրիչների արտադրություն, ըստ մասնագետի, օրինակ խմորիչների արտադրությունը շատ սպեցեֆիկ է, և աշխարհում դրանով մի քանի ընկերություն է զբաղվում. «Կարծում եմ սա հաշվի առնելով տեղական արտադրությունը արդարացված չէ: Գայլուկի՝ գյուղատնտեսական պրոդուկտի արտադրությունը զարգացած է Եվրոպայում՝ Չեխիայում, Բելգիայում, Գերմանիայում, նաև՝ ԱՄՆ-ում, ՀՀ-ն չունի այդ կուլտուրան, թեև կա վայրի գայլուկ, բայց այդ վիճակով հնարավոր չէ հումք ստանալ գարեջրի համար, իսկ մշակումը բավականին լուրջ պրոցես է: Ինչ վերաբերում է գարու ածիկին, դաշտում աճած գարին դեռ հումք չէ, գարու հատիկը պետք է ծլի, ծլելու արդյունքում դրա մեջ եղած ֆերմենտներն ակտիվանում եմ, դրանից հետո ծիլը պոկվում է, հատիկը չորացվում է, դառնում է հումք: Նման գործարաններ ժամանակին ունեցել ենք Գյումրիում, ինչու ոչ՝ գարու ածիկի արտադրությամբ նաև ՀՀ-ում է հնարավոր զբաղվել» :
«Այս պահին գարեջրագործների համար պայմաններն առավել բարենպաստ են: Շուկայում նոր արտադրողներ են ի հայտ եկել և բոլորն էլ լավ ու որակով նորմալ գարեջուր են տալիս, գլխավոր խնդիրն արդար մրցակությունն է, չեմ կարծում որ որևիցե մեկը մյուսի գործունեությանը խոչընդոտում է»,- նշեց Վարդան Կարապետյանը:
Տեղական շուկայի համար գարեջուր արտադրողի կարծիքով՝ պետական աջակցությունը և ոլորտի զարգացման հարցում պետական քաղաքակականությունը վերջին տարիներին ունեցել են որոշակի ազդեցություն.«Դրանք սկսվեցին այն պահից, երբ պետությունը որոշեց ԱԱՀ-ի գերավճարները վերադարձնել տնտեսվարողներին, որի արդյունքում մենք օրինակ կարողացանք առավել զարգացնել բիզնեսը: Այժմ սուբիսդավորվում է սարքավորումների ձեռք բերումը՝ լիզինգը, այդ պայմաններից օգտվելով մեր սարքավորումները թարմացրել ենք՝ ամենավերջին սերնդով, պրոցեսն ավտոմատացրել ենք՝ չբացառելով մարդկային գործոնը: Ոլորտում արդար մրցակցությունն ապահովելու համար շատ կարևոր էր ակցիզային հարկի քաղաքականությունը փոխել, քանի որ դրա հետևանքով թիրախում փոքր արտադրողն էր, որի համար ապրանքի ինքնարժեքը միշտ ավելի բարձր է, նախկին կարգավորումներով փոքր արտադրողն ընկնում էր շատ ծանր բեռի տակ, արտադրությունն անկում էր ապրում, բայց հիմա ոլորտը քիչ թե շատ կարգավորվում է», - ասաց նա ու հավելեց, որ չի կարծում, թե տեղական գարեջուրը թանկ է, գինը արդարացված է:
Չափը չանցնելու մասին
«Մեր հանրության շրջանում առավելապես գարեջրի չարաշահումն է գերակշռում, քան չափի մեջ օգտագործումը: 1-2 բաժակից կամ շշից սկսում են ու այդպես շարունակվում է ու ցավոք այս մոտեցումը պարբերական բնույթ է կրում: Գարեջրի խրոնիկ օգտագործումը կարող է բերել ալկոհոլոիզմի»,- այս մասին Zarkerak.am-ի հետ զրույցում ասաց ԵՊԲՀ Ուրոլոգիայի և անդրոլոգիայի ամբիոնի դասախոս, «Հերացի» հիվանդանոցային համալիրի Ուրոլոգիայի կլինիկայի բժիշկ-ուրոլոգ Հրաչ Պետրոսյանը:
Հրաչ Պետրոսյան
Նկատեց օրինակ շաբաթը 1-2 անգամ մինչև 330 մլ օգտագործելը վտանգավոր չէ, նաև կարող է ձերբազատել սթեսից՝ կրկին հիշելով հայտնի արտահայտությունը՝ ամեն ինչ չափի մեջ է գեղեցիկ:
«Պարբերաբար օգտագործումը միայն վնաս է բերելու, հատկապես տղամարդկանց շրջանում կարող է բերել ընդհուպ սեռական ֆունկցիայի խանգարման, անպտղության զագացման, լիբիդոյի անկման, լյարդի ֆունկցիայի շեղման, լյարդի ցերոզի»,- նկատեց բժիշկ Պետրոսյանը: Սակայն ընդգծեց, կանանց դեպքում էլ կարող է ի հայտ գալ գիրացում, տուժի լյարդի աշխատանքը:
Ըստ նրա, տղամարդկանց դեպքում չափից շատ գարեջուր օգտագործելը բերում է տղամարդու հորմոնի՝ տեստեստերոնի ընկճման և ընդհակառակը՝ կանացի հորմոնների ավելացման. «Տղամարդն աստիճանաբար կանացի կազմվածք է ձեռք բերում, ճարպակալում է՝ առաջանում է «գարեջրային փոր»: Հատկապես դեռահասների դեպքում գարեջրի չարաշահման այս հետևանքները առավել զգալի են դառնում, քանի որ հորմոնալ շեղումների ռիսկը մեծ է, հատկապես երբ լիարժեք չի ավարտվել սեռական հասունացումը»:
Ըստ բժշկի, քանի որ գարեջուրը հիմնականում օգտագործում են խորտիկների հետ, մշտական օգտագործումը գիրացման հավելյալ ռիսկ է ստեղծում:
Հրաչ Պետրոսյանը հիշեցրեց, որ գարեջրի թեթև ալկոլհոլ լինելը որոշողը մարդն է՝ 1-2 բաժակով պարզապես կլիցքաթափվի՞, թե հավերժ կտրվի գարեջրի շշին:
