Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ՏԻՄ ընտրությունների այն մասնակիցներին՝ թեկնածուներին և ընտրողներին, որոնք պնդում են, թե ենթարկվել են ապօրինի ճնշումների, կոչ է արել անձամբ դիմել իրեն։ Փաշինյանը նաև հրապարակային պարտավորություն է ստանձնել, որ նման գործողությունների հեղինակ պաշտոնյաները, եթե մեղադրանքները հաստատվեն, կպատժվեն։ Այս հայտարարությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես իրավական գործընթաց սկսելու կոչ, այլև որպես իշխանության քաղաքական պատասխանատվության ստանձնում։
Եթե ընտրական ճնշումների մասին ահազանգերը հաստատվեն, ապա պատասխանատվությունը չի կարող սահմանափակվել միայն առանձին պաշտոնյաների գործողություններով։ Հարց է առաջանալու նաև այն մասին, թե ինչպես է իշխանական համակարգում հնարավոր դարձել վարչական ռեսուրսի օգտագործումը քաղաքացիների կամ թեկնածուների վրա ազդելու նպատակով։ Ընտրական ճնշումների մասին յուրաքանչյուր հաղորդում պետք է հանգեցնի ոչ թե ներքին ուսումնասիրության կամ ձևական քաղաքական գնահատականի, այլ անկախ, ամբողջական և թափանցիկ քննության։ Հակառակ դեպքում վարչապետի հայտարարությունը կարող է ընկալվել որպես հերթական քաղաքական խոստում, որի նպատակը հանրային դժգոհությունը մեղմելն է, ոչ թե ընտրական համակարգում իրական փոփոխություն ապահովելը։
Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները իշխանության համար քաղաքական լեգիտիմության կարևոր աղբյուր են։ Դրանց արդյունքները պետք է ձևավորվեն քաղաքացիների ազատ կամարտահայտությամբ, ոչ թե համայնքային իշխանությունների, պետական պաշտոնյաների կամ իշխող քաղաքական ուժի ներկայացուցիչների ճնշմամբ։ Երբ պաշտոնյան իր դիրքն օգտագործում է ընտրողի կամ թեկնածուի վրա ազդելու համար, դա ոչ միայն իրավական հնարավոր խախտում է, այլև իշխանության կողմից ժողովրդավարական մրցակցության կանոնների խախտում։ Այդ պատճառով նման դեպքերը պետք է քննվեն ոչ միայն որպես առանձին պաշտոնյայի վարքագիծ, այլև որպես իշխանական համակարգի հնարավոր քաղաքական պատասխանատվության հարց։ Պետք է պարզել՝ արդյոք ճնշումը եղել է անհատական նախաձեռնություն, թե՞ այն իրականացվել է վերադաս հրահանգով, քաղաքական շահագրգռվածությամբ կամ իշխանական կառույցների լուռ համաձայնությամբ։ Քննությունը պետք է հիմնված լինի փաստերի, վկայությունների, տեսագրությունների, հաղորդակցությունների և այլ ապացույցների վրա։ Անհրաժեշտ է պարզել՝ ով է կազմակերպել ճնշումը, ով է տվել հրահանգը, ովքեր են իրականացրել այն և ինչ նպատակ է հետապնդվել։ Միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի հասկանալ՝ գործ ունենք մեկուսացված դեպքի՞, թե՞ ընտրական գործընթացի վրա համակարգային ազդեցության փորձի հետ։ Միաժամանակ իշխանությունը պարտավոր է ապահովել բողոք ներկայացնող քաղաքացիների և թեկնածուների պաշտպանությունը։ Նրանց իրավունքների պաշտպանությունը չի կարող կախված լինել վարչապետին անձամբ դիմելու հնարավորությունից կամ քաղաքական ղեկավարի բարեհաճությունից։
Ժողովրդավարական պետությունում պետք է գործեն անկախ և վստահելի իրավական մեխանիզմներ, որոնց միջոցով քաղաքացին կարող է հաղորդել խախտման մասին՝ առանց հետագա հետապնդման, աշխատանքային ճնշման կամ վարչական հաշվեհարդարի վախի։ Վարչապետին անձամբ դիմելու կոչը կարող է նպաստել որոշ դեպքերի բացահայտմանը, սակայն այն չի կարող փոխարինել ինստիտուցիոնալ պատասխանատվությանը։ Եթե իշխանությունը իսկապես ցանկանում է կանխել ընտրական ճնշումները, պետք է ապահովի քննության անկախությունը, իրավապահ մարմինների չեզոքությունը, հաղորդումների արագ արձագանքը և հանրային հաշվետվողականությունը։ Հաստատված խախտումների դեպքում պատասխանատվությունը չպետք է սահմանափակվի հրապարակային նկատողությամբ, պաշտոնական հայտարարությամբ կամ ներքին կարգապահական միջոցներով։ Եթե պաշտոնեական դիրքն օգտագործվել է ընտրական գործընթացի վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու համար, մեղավոր անձը պետք է ենթարկվի իրական իրավական պատասխանատվության՝ անկախ նրա պաշտոնից, կուսակցական պատկանելությունից կամ իշխանական կապերից։ Ավելին՝ եթե պարզվի, որ նման գործողությունները եղել են համակարգված կամ իրականացվել են քաղաքական հրահանգով, ապա պատասխանատվությունը պետք է հասնի նաև որոշումներ կայացնողներին։
Չի կարող լինել այնպես, որ ընտրական ճնշման անմիջական կատարողը պատժվի, իսկ դրա քաղաքական կամ վարչական կազմակերպիչները մնան ստվերում։ Միայն այս մոտեցումը կարող է տարանջատել փաստերով հիմնավորված մեղադրանքները քաղաքական շահարկումներից։ Անկախ քննությունը ոչ թե ձևական պահանջ է, այլ իշխանության քաղաքական վստահության վերականգնման պայման։ Իսկ իրավական պատասխանատվությունը պետք է լինի ոչ թե բացառիկ դեպք, այլ անխուսափելի հետևանք յուրաքանչյուր հաստատված խախտման համար։ Ժողովրդավարության ամրությունը որոշվում է ոչ թե իշխանության հայտարարությունների կոշտությամբ, այլ նրանով, թե որքանով է իշխանությունը պատրաստ քննության ենթարկել նաև սեփական համակարգի ներկայացուցիչներին։
Ընտրական ճնշումների մասին յուրաքանչյուր հայտարարություն պետք է հանգեցնի փաստերի անկախ ստուգման, իսկ հաստատված դեպքը՝ ոչ միայն մեղավոր պաշտոնյայի, այլև անհրաժեշտության դեպքում ամբողջ քաղաքական շղթայի պատասխանատվությանը։ Եթե վարչապետի խոստումը վերածվի անկախ քննությունների, հրապարակային հաշվետվողականության և ապացուցված խախտումների հեղինակների իրական պատժի, դա կարևոր ուղերձ կլինի, որ պետական պաշտոնը չի կարող օգտագործվել քաղաքացիների կամ թեկնածուների կամքը ճնշելու համար։ Իսկ եթե նման հայտարարությունները մնան միայն քաղաքական խոստումների մակարդակում, դրանք ոչ միայն չեն ամրապնդի հանրային վստահությունը, այլև կվկայեն, որ իշխանությունը պատրաստ է խոսել ընտրական ազատության մասին, բայց ոչ՝ պատասխանատվության ենթարկել սեփական համակարգը։ Միևնույն ժամանակ, այս հայտարարությունն ունի նաև բարոյական նշանակություն․ վարչապետը հրապարակայնորեն ստանձնում է քաղաքացիների արժանապատվությունը, ազատ կամարտահայտությունն ու ընտրական իրավունքը պաշտպանելու պատասխանատվություն։ Նրա պատրաստակամությունը՝ լսելու ահազանգերը և պահանջելու դրանց պատշաճ քննություն, ցույց է տալիս, որ պետական իշխանությունը պետք է կանգնի ոչ թե պաշտոնյաների, այլ քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության կողմում։
