«Հիմա սա երրորդ փորձն է նախապատրաստվում։ Անշուշտ, սա լայնորեն քննարկվող գաղտնի պլանի մի մասն է, և նպատակը Հայաստանում ներքաղաքական անկայունություն հրահրելն է։ Արդյունքում՝ Հայաստանի պետության նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելը, այսինքն՝ դե ֆակտո և դե յուրե Հայաստանին անկախությունից զրկելը»,- այսօր հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ անդրադառնալով Հայաստանի նկատմամբ հնարավոր ճնշումներին և ԵԱՏՄ-ի շուրջ ստեղծված իրավիճակին։
Հայաստանի շուրջ տնտեսական և քաղաքական ճնշումների մասին խոսակցությունները միայն տնտեսական հաշվարկների շրջանակում դիտարկելն առնվազն միամտություն կլինի։ Երբ երկրի արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը դառնում է ներքին ու արտաքին քաղաքական պայքարի առանցքային հարց, տնտեսական գործիքները ևս կարող են վերածվել քաղաքական ազդեցության միջոցի։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարության առանցքում հենց այս մտահոգությունն էր։ Նրա գնահատմամբ՝ Հայաստանի նկատմամբ հնարավոր ճնշումների նպատակը ոչ թե տնտեսական խնդիրներ ստեղծելն է, այլ երկրում ներքաղաքական անկայունություն հրահրելը և Հայաստանի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելը։ Փաշինյանը դա կապում է Հայաստանի դե ֆակտո անկախությունը վերացնելու հնարավոր փորձերի հետ՝ պնդելով, որ նման զարգացումների հետևում որոշակի քաղաքական հաշվարկ կա։
Խնդիրն այն է, թե արդյոք Հայաստանը կարող է ինքնուրույն որոշել իր զարգացման և արտաքին քաղաքականության ուղղությունը՝ առանց այդ ընտրության համար քաղաքական գին վճարելու։ Եթե երկրի՝ հարաբերությունները դիվերսիֆիկացնելու, եվրոպական ուղղությամբ քայլեր անելու կամ սեփական շահերից ելնելով որոշումներ կայացնելու իրավունքը վերածվում է արտաքին ճնշումների առարկայի, ապա խոսքը պարզապես դիվանագիտական տարաձայնության մասին չէ, խոսքն ինքնիշխանության իրական բովանդակության մասին է։
Փաշինյանն իր խոսքում հիշատակել է 2023 թվականի իրադարձությունները, 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունները և հնարավոր նոր զարգացումները՝ դրանք դիտարկելով որպես նույն քաղաքական նպատակի տարբեր դրսևորումներ։ Այս գնահատականը պահանջում է փաստարկված քննություն․ անհրաժեշտ է հասկանալ՝ ինչ փաստեր են կապում այդ իրադարձությունները, ովքեր են շահագրգռված հնարավոր ապակայունացմամբ և ինչ մեխանիզմներով կարող է արտաքին ճնշումը վերածվել ներքին քաղաքական ճգնաժամի։
Սակայն մի բան ակնհայտ է․ Հայաստանի քաղաքական ապագան չի կարող որոշվել այն տրամաբանությամբ, թե երկիրը պետք է հրաժարվի իր ընտրությունից՝ հնարավոր տնտեսական կամ քաղաքական պատժամիջոցներից խուսափելու համար։ Դաշնակցային հարաբերությունները չեն կարող նշանակել միակողմանի կախվածություն, իսկ տնտեսական գործակցությունը չպետք է վերածվի քաղաքական կախվածության գործիքի։
Հայաստանի անկախության իրական փորձությունը հենց այստեղ է։ Ինքնիշխանությունը միայն պետական խորհրդանիշներ ունենալը կամ միջազգային կազմակերպությունների անդամ լինելը չէ։ Այն նաև սեփական որոշումները կայացնելու և դրանց համար պատասխանատվություն ստանձնելու կարողությունն է՝ անկախ նրանից, թե այդ որոշումները որքանով են ընդունելի արտաքին կենտրոնների համար։
Եթե Հայաստանի ընտրած ուղին իսկապես հակադրվում է որոշ արտաքին ուժերի շահերին, ապա երկրի ներսում քաղաքական պայքարը կարող է դառնալ այդ հակասության ազդեցության դաշտ։ Բայց դրանից չի հետևում, թե իշխանության յուրաքանչյուր քննադատ արտաքին ծրագրի մասնակից է։ Ժողովրդավարական պետության համար կարևոր է տարբերակել օրինական քաղաքական ընդդիմությունը, որի գոյությունն անհրաժեշտ է, և ապօրինի գործողությունները, եթե դրանք փաստերով բացահայտվեն։
Ուստի «գաղտնի պլանի» մասին խոսակցությունների ամենակարևոր հարցը ոչ թե դրանց շուրջ քաղաքական աղմուկն է, այլ այն, թե ինչ ապացույցներ կան, ինչ շահեր են բախվում և արդյոք որևէ մեկը փորձում է սահմանափակել Հայաստանի ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու հնարավորությունը։
Հայաստանի անկախությունը չպետք է կախված լինի արտաքին կենտրոնների թույլտվությունից։ Եվ եթե երկրի ինքնիշխան ընտրությունը որևէ մեկի համար խնդիր է դարձել, պատասխանը պետք է լինի ոչ թե վախը կամ անհիմն մեղադրանքները, այլ փաստերի բացահայտումը, պետական ինստիտուտների ամրապնդումը և հասարակության՝ սեփական ապագան որոշելու իրավունքի պաշտպանությունը։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
