«Իմ ամենակարևոր անելիքը համարում եմ մինչև 2031 թ.-ը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումը և վավերացումը»։ Նիկոլ Փաշինյանի այս հայտարարությունը ցույց է տալիս, որ առաջիկա տարիների համար իշխանությունը խաղաղության հաստատումը դիտարկում է որպես իր գլխավոր քաղաքական և պետական խնդիրներից մեկը։
2025 թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը կարևոր հանգրվան էր, բայց գործընթացը դրանով չի ավարտվել։ Նախաստորագրումից մինչև վերջնական ստորագրում և վավերացում դեռ ճանապարհ կա անցնելու, իսկ այդ ճանապարհին առանցքային են լինելու կողմերի քաղաքական կամքը և պայմանավորվածությունները կյանքի կոչելու պատրաստակամությունը։
Ինչո՞ւ է կարևոր համաձայնագրի վերջնական լուծումը։
Հայաստանի համար խաղաղության համաձայնագիրը միայն պատերազմի վերսկսման վտանգը նվազեցնելու միջոց չէ։ Այն կարող է հիմք ստեղծել սահմանների ավելի կանխատեսելի իրավիճակի, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման, տնտեսական կապերի ընդլայնման և երկարաժամկետ զարգացման համար։ Տասնամյակներ շարունակ հակամարտության ու շրջափակման պայմաններում ապրած երկրի համար սա ռազմավարական նշանակություն ունեցող հնարավորություն է։
Սակայն անհրաժեշտ է տարբերակել խաղաղության փաստաթուղթն ու իրական խաղաղությունը։ Համաձայնագրի ստորագրումն ինքնին չի լուծի բոլոր խնդիրները, եթե դրան չհետևեն սահմանազատման առաջընթացը, փոխադարձ պարտավորությունների կատարումը և Հայաստանի անվտանգության հստակ երաշխիքները։ Խաղաղությունը պետք է ամրապնդվի գործնական քայլերով, այլապես նույնիսկ ստորագրված փաստաթուղթը չի կարող լիարժեքորեն վերացնել նոր լարվածության վտանգը։
Մինչև 2031 թվականը համաձայնագիրը ստորագրելու և վավերացնելու նպատակը գործընթացին տալիս է հստակ ժամանակային շրջանակ։ Բայց դրա իրականացումը կախված է ոչ միայն Հայաստանից, այլև Ադրբեջանից։ Երևանը կարող է հետևողականորեն առաջ տանել իր օրակարգը, սակայն վերջնական արդյունքը պահանջում է երկու կողմերի համաձայնություն և ստանձնած պարտավորությունների կատարում։
Այստեղ Հայաստանի իշխանության համար գլխավոր խնդիրը ոչ թե ցանկացած գնով համաձայնագրի վերջնական ստորագրմանը հասնելն է, այլ այնպիսի պայմաններ ապահովելը, որոնց դեպքում խաղաղությունը չի հակասի երկրի ինքնիշխանությանը, անվտանգությանը և երկարաժամկետ պետական շահերին։
Փաշինյանի հայտարարությունը նաև քաղաքական պատասխանատվություն է ենթադրում։ Եթե խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումն ու վավերացումը հայտարարվում են գլխավոր նպատակ, ապա հասարակությունը պետք է հնարավորություն ունենա գնահատելու այդ ուղղությամբ արձանագրված իրական արդյունքները, ոչ թե միայն լսելու նոր խոստումներ։
Մինչև 2031 թվականը խաղաղության համաձայնագրի վերջնական ստորագրումը և վավերացումը կարող է դառնալ Հայաստանի զարգացման նոր փուլի մեկնարկը։ Բայց դրա արժեքը որոշվելու է ոչ միայն ստորագրություններով, այլև նրանով, թե արդյոք Հայաստանը կկարողանա ապրել ավելի անվտանգ միջավայրում, բացել տնտեսական նոր հնարավորություններ և պաշտպանել իր պետական շահերը։ Խաղաղությունը պետք է լինի ոչ թե պարզապես ստորագրված փաստաթուղթ, այլ կայունություն ու զարգացում ապահովող իրական պայման։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։
